Sovet dövründə Azərbaycan futbolu — Azərbaycan futbolu

Sovet dövrü Azərbaycan futbolu üçün həm məktəb, həm də sınaq illəri idi. Klublar vahid ittifaq sistemində mübarizə aparır, respublika daxilində isə ayrıca çempionat keçirilirdi. Bu dövrün ən parlaq nəticəsi 1966-cı ildə Neftçinin qazandığı bürünc medal oldu və o, hələ də milli futbolun ən yüksək sovet nailiyyəti sayılır.

Vahid ittifaq sistemində respublika futbolu

SSRİ dövründə futbol vahid dövlət sistemi çərçivəsində təşkil olunurdu. Bakının əsas komandası ittifaq liqalarında oynayır, digər şəhərlərin klubları isə daha aşağı səviyyələrdə mübarizə aparırdı.

Bu sistem respublika futboluna nizam gətirdi: sabit təqvim, məşq metodikası və rəqabətli mühit. Eyni zamanda hər klub üçün yeganə hədəf ittifaq turnirində yüksəlmək idi.

«Neftyanik» və Bakının flaqmanı

Bakının əsas komandası 1937-ci ildə «Neftyanik» adı ilə yaradıldı. Sonrakı illərdə ad dəyişsə də, komanda şəhərin futbol simvolu kimi qaldı.

Komandanın ənənəvi rəngləri ağ-qara oldu və «Flaqman» ləqəbi məhz ittifaq liqalarındakı mövqeyindən yarandı. Azarkeşlər üçün bu komanda sadəcə klub deyil, şəhərin futbol kimliyi idi.

1966: bürünc medalın hekayəsi

1966-cı il Azərbaycan futbolunun sovet dövründəki ən yüksək nöqtəsidir: Neftçi SSRİ çempionatının bürünc medalını qazandı.

Bu nəticə təsadüfi deyildi. Komandada güclü yerli futbolçular və təcrübəli məşqçi heyəti vardı; mövsüm boyu sabit oyun göstərən komanda yüksək yeri qoruyub saxlaya bildi.

Bürünc medal respublika futboluna inam gətirdi və sonrakı illərdə Bakı klubunun ittifaq liqalarında mövqeyini möhkəmləndirdi.

Respublika çempionatı və bölgə klubları

İttifaq turnirindən əlavə Azərbaycan SSR daxilində ayrıca çempionat keçirilirdi. Bu yarış respublikanın müxtəlif şəhərlərindən klubları üz-üzə gətirirdi.

Xankəndi, Ağdam və Sumqayıt komandaları müxtəlif illərdə respublika çempionu oldular. 1977-ci ildə Xankəndinin «Qarabağ»ı, 1988 və 1990-cı illərdə Ağdamın «Qarabağ»ı, 1991-ci ildə isə Sumqayıtın «Xəzər»i bu titulu qazandı.

Bu komandaların millət vəkilliyi sonrakı dövrdə müstəqil çempionatın təməli oldu: Ağdam klubu 1992-ci ildən sonra ölkənin ən titullu komandasına çevrildi.

Bakı matçları və tribunalar

Bakıda böyük matçlar respublika stadionunda keçirilirdi. Xüsusilə beynəlxalq qarşılaşmalar tribunaları tam doldururdu.

11 iyul 1960-cı ildə Neftçi «Qalatasaray»ı 3:1 hesabı ilə məğlub etdi; matçı 50 min azarkeş izlədi və bu göstərici stadionun rekorduna çevrildi.

Matç günləri şəhər üçün bayram xarakteri daşıyırdı. Azarkeş mədəniyyəti, komanda marşları və tribuna ritualları məhz bu illərdə formalaşdı.

Yerli futbolçuların yetişdirilməsi

Sovet sistemi gənc futbolçulara mərhələli hazırlıq imkanı verirdi: uşaq komandaları, gənclər məktəbləri və əsas komanda arasında aydın yol vardı.

Bu məktəbdən çıxan futbolçular həm ittifaq liqalarında, həm də milli komandada oynadılar. Məşq metodikası və taktiki tərbiyə sonrakı nəsillərə birbaşa ötürüldü.

Sistemin bağlanması və keçid dövrü

1991-ci ildə ittifaq dağıldıqdan sonra respublika klubları müstəqil yola çıxdı. Keçid dövrü çətin oldu: maliyyə, təqvim və rəqabət yenidən qurulmalı idi.

Buna baxmayaraq, sovet dövründə formalaşan klub ənənələri itmədi. 1992-ci ildə keçirilən ilk müstəqil çempionat məhz həmin ənənələrin üzərində dayandı.

Sovet məktəbinin uzunmüddətli irsi

Sovet dövründə formalaşan məşq məktəbi Azərbaycan futbolunda uzunmüddətli iz qoydu. Məşq prosesinin sistemli qurulması, gənc futbolçuların mərhələli hazırlığı və taktiki tərbiyə sonrakı nəsillər üçün hazır təməl oldu.

Həmin illərdə yetişən mütəxəssislər sonradan müstəqil çempionatda məşqçi və təşkilatçı kimi çalışdılar. Beləliklə, ittifaq dövrünün təcrübəsi yeni sisteme birbaşa ötürüldü.

İrs təkcə metodikada deyil, həm də azarkeş mədəniyyətində görünür: tribunalara gedən nəsillər öz vərdişlərini övladlarına ötürdü və bu davamlılıq bu gün də hiss olunur.

Stadion tikintisi, hakim təhsili və uşaq futbolu sahəsində qazanılan təcrübə müstəqillikdən sonra sürətlə bərpa olunan futbol infrastrukturuna əsas verdi.

• 1937-ci ildə Bakıda «Neftyanik» komandasının yaradılması
• 1960-cı ildə «Qalatasaray» üzərində 3:1 hesablı qələbə
• 1966-cı ildə SSRİ çempionatının bürünc medalı
• Respublika çempionatında Xankəndi, Ağdam və Sumqayıt titulları
• 1991-ci ildən sonra klubların müstəqil yola çıxması

Sovet dövrü Azərbaycan futboluna peşəkar vərdiş, sabit rəqabət və milli kimlik gətirdi. Bu illərin zirvəsi bürünc medal, mirası isə müstəqil çempionatın təməli oldu.